حكيم در حكم زنديق بود . دانشهاى عقلي در اين برهه ، دوران فترت را مىگذراندند . حكماى بر جاى مانده از دورهء پيشين يا به قتل رسيدند يا چون ملّا صدراى شيرازي تبعيد شدند ويا به ناچار به سوى سرزمينهاى مجاور چون ديار عثمانى وهند مهاجرت كردند . أكثر آثار تأليف شده در اين دوره به زبان عربى وشرح وحاشيهء متون دوره‌هاى پيشين وشرح بر شرحها وحاشيهء بر حاشيه‌ها بود وهيچ نوآورى وابتكارى در آنها ديده نمىشد . مگر آثار معدود فرهيختگانى همچون ميرداماد - پايه‌گذار حكمت يماني - وشاگرد برجسته‌اش صدر المتألهين شيرازي - مؤسّس حكمت متعاليه - كه افزون بر دانشهاى عقلي بر علوم نقلي نيز تسلّط داشتند وبا هضم انديشه‌هاى پيشينيان تدوين وتأسيس نظام فلسفي ديني جديدى را در سر مىپروراندند وخوشبختانه در اين راه كامياب نيز بودند . شاهد آن اينكه انديشه‌هاى اين دو انديشمند بزرگ وحكيم متألّه پس از گذشت قرنها همچنان به حيات با طراوت خويش ادامه مىدهد وحكما ودوستداران حكمت را از ميوه‌هاى خود بهره‌مند مىسازد . كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ أَصْلُها ثابِتٌ وَفَرْعُها فِي السَّماءِ تُؤْتِي أُكُلَها كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّها « 1 » . در عهد صفوى دو حوزهء اصلى فلسفي - كلامي با شيوه‌هاى كاملا متفاوت وجود داشت : 1 . حوزهء شيراز : جريان فلسفي شيراز با متكلّم چيره‌دستى چون جلال الدين دوانى ( م 908 ه ) از أواخر قرن نهم هجرى آغاز شد ، وآثار آن از طريق كتابهاى أو وشاگردانى كه تربيت كرده بود تا مدّتها باقي بود . مير صدر الدين محمّد دشتكى ( م 903 ه ) وسپس فرزند أو مير غياث الدين منصور دشتكى ( م 948 ه ) از ديگر شاخصهاى جريان فلسفي شيراز بودند . اين دو بيشتر مذاق فلسفي داشتند تا كلامي . در اين ميان نقش مير غياث الدين بسيار برجسته‌تر بود . وى از فحول ونوابع حكماى اسلام وبه عنوان عقل حادي عشر وأستاذ البشر به شمار مىآمد .

--> ( 1 ) . إبراهيم / 24 - 25 .